🎈 Sözcük Türleri Kısa Ders Notları

qnu5m3g. Cümleleri oluşturarak duygu, düşünce ve istekleri dile getirmeyi sağlayan sözcükler, cümle içinde değişik görevlerde bulunur. – Babam, beni ve kardeşimi yeni okulumuza götürdü. Okula gitmek için sabahları bu köprüden geçiyoruz. Bu cümlede baba,okul, köprü sözcükleri bir varlığı, götürdü, geçiyoruz sözcükleri bir eylemi karşılamıştır. Yeni sözcüğü bir varlığı okul niteler; sabahları sözcüğü eylemin geçiyoruz zamanını belirtirken ve sözcüğü beni, kardeşimi sözcüklerini bağlamıştır. Tek başına anlamsız olmasına rağmen için sözcüğü, cümlede amacıyla anlamını kazanmıştır. Ben sözcüğü ise I. tekil kişi olarak adın yerine geçmiştir. Cümlede değişik görevler üstlenen sözcüklerin bu görevleri, onların türünü belirler. Bir sözcüğün türünü belirlemek için onun cümledeki kullanımı görülmelidir. Çünkü kimi sözcükler, farklı cümlelerde farklı görevler üstlenebilir. Örneğin yanlış sözcüğünü ele alalım – Tabelayı göremeyince yanlış yola girdik. – Bu şiiri kimin yazdığını yanlış söylediniz. – Sınavda bu defa yanlışlarım çok azdı. Yukarıdaki cümleleri incelediğimizde, yanlış sözcüğünün I. cümlede ad olan yol sözcüğüne nitelediğinden, önad sıfat; eylem olan söyle– sözcüğünü belirttiğinden, belirteç zarf; bir varlığı karşıladığından ad isim görevinde kullanıldığını görüyoruz. Sözcüklerde Pekiştirme ve Küçültme Konu Anlatımı Türkçede sözcükler tür bakımından sekize ayrılır tıklayarak bilgi sahibi olabilirsiniz. Ad İsim Adıl Zamir Önad Sıfat Belirteç Zarf İlgeç Edat Bağlaç Ünlem Eylem Fiil Örnek Soru Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki kalın sözcük, sözcük türü bakımından ötekilerden farklıdır? A Yeni bir kitaplık alması gerekli. B Bugünlerde sende bir durgunluk var. C Ağır işittiği için kulaklık kullanıyor. D Yalnızlık en korktuğu şeydi. E Kışlık odun ve kömürünü yazdan aldı. Çözüm Sözcükler incelendiğinde “kitaplık” ve “kulaklık” sözcüklerinin somut varlıkları; “durgunluk” ve “yalnızlık” sözcüklerinin soyut kavramları karşıladığı görülür. Varlıkları ve kavramları karşılayan sözcükler addır. E seçeneğindeki “kışlık” sözcüğü ise, birer varlığı karşılayan “odun” ve “kömür” adlarının niteliğini gösterdiği için sıfat görevindedir. Cevap E Bonus Soru Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalın sözcük ötekilerden farklı görevde kullanılmıştır? A Çocuğun elbiseleri iyice eskimiş artık. B Şu kırık camı bir an önce değiştirelim. C Sonunda o üzücü olaylar geride kaldı. D Bizi buraya çeken, birbirinden güzel oyuncaklardı. E Annem mavi gömleğimi henüz Cevaplarınızı yorumda bekliyoruz 🙂 Somut ve Soyut Anlamlı Sözcükler Bir sözcük, duyu organlarından biri yoluyla algılanabilen bir varlığı gösterirse “somut anlamlı”, duyu organları yoluyla algılanamayıp da zihinde var olan kavramları gösterirse “soyut anlamlı” sözcük adını alır. Örnek Ağaç, taş, hava, ses, koku, çiçek. somut anlamMutluluk, Sevgi, korku, kin, dostluk, insanlık. soyut anlamSomut ve Soyut Anlamla İlgili Uyarılar - Bir sözcük temel anlamıyla somutken cümlede kazandığı anlamıyla soyut yüzden sözcükler somutluk soyutluk yönünden değerlendirilirken cümle içinde kazandığı anlama göre değerlendirilir. Örnek Sözgelimi “hava” sözcüğü dokunma duyusuyla ilgili somut bir anlam taşırken “Eski eşyalar salona ayrı bir hava vermiş.” cümlesinde soyut bir anlam kazanacak şekilde Aktarma yoluyla somut anlamlı bir sözcük bir somut anlam daha kazanarak kullanılabilir. Örnek Organ adı olan somut anlamlı “ayak” sözcüğü, “sıranın ayağı, masanın ayağı, köprünün ayağı” gibi kullanımlarda yeni bir somut anlam Soyut bir kavramın gözle görünür kılınması için somut anlamlı bir sözcükle anlatılması söz konusu olabilir. Bu duruma somutlama denir. Örnek Bu sözlerin onu kırmış. “Üzmek”,”kırmak” la somutlaştırılmıştır.Sanki bakışlarıyla bizi eziyordu. “aşağılayıp, küçümsemek”, “ezmek” le somutlaştırılmıştır.Kanunları çiğnemek suçtur. “ihlal edip, uymamak”, “çiğnemek” sözcüğüyle somutlaştırılmıştır.- Deyimlerimizin bir bölümü somutlamaya örnektir. Örnek Öküz altında buzağı aramak Akla uymayan bahanelerle suç ve suçlu bulma çabasıÖp babanın elini beklenmedik bir durumÖrümcek kafalı geri düşünceli, yenilikleri kabul etmeyen- Soyut anlamlı bir sözcük cümle içinde bir soyut anlam daha kazanarak kullanılabilir. Örnek Karnım henüz doymuş değil. soyut-temel anlamÖmrü boyunca okudu, hala okumaya doydu diyemem. Soyut-mecaz anlamEş ve Yakın Anlamlı Sözcükler Eş Anlamlı Sözcükler Anlamdaş SözcüklerAynı varlığı, nesneyi ya da kavramı gösteren sözcüklerdir. Aslında hiçbir dilde birbirinin tıpatıp aynısı olan eş anlamlı sözcük yoktur. Bu tür sözcüklerin ilk bakışta anlamlarının aynı olduğu sanılır. Fakat çok ince bir anlam ayrılığı dilimizdeki “çevirmek, döndürmek”, “yollamak, göndermek”, “bıkmak, usanmak” sözcükleri görünüşte eş anlamlı sayılabilir. Fakat aslında bu sözler ayrı köklerden türemiş ve anlamca birbirine çok yaklaşmış olan sözcüklerdir. Örnek İri – büyük – kocaman / Bitmek – tükenmek / Cihan – dünya – alemÜzüntü – gam – keder / Diyar – ülkeYakın Anlamlı SözcüklerAnlamca aynı değil de birbirine benzer ve yakın olan sözcüklerdir. Dilimizde eş anlamlılıktan çok yakın anlamlılık daha yaygın bir kullanıma anlamlı sözcüklerde anlam eşitliği varken sesteş-eşsesli, uğraşmak-didinmek vb. yakın anlamlı sözcüklerde anlamca yakın olma özelliği vardır. ÖrnekSözünü onaylamadığım için bana çağrılmazsa bize Zıt Anlamlı Sözcükler Anlamları birbirine karşıt olan kavramları bildiren sözcüklerdir. Birbirine karşıt yargılar verilirken karşıt anlamlı sözcüklerden yararlanılır. Bu açıklamadan şu anlam çıkar. Karşıtlığın oluşabilmesi için, sözcüklerin uç noktalarda bulunma zorunluluğu “yaşam – ölüm” iki uç noktada bulunduğu için karşıt anlamlıyken “zayıf – dolgun” yaklaşık karşılığı gösterir ve uzak anlamlı olarak kabul edilir. Örnek Gülmek – ağlamak / Dar – geniş / Er – geç / Alçak – yüksek / Sert – yumuşak- Bir sözcüğün olumsuz kullanılmış şekli onun karşıt anlamını “oturmak” sözcüğünün karşıtı “oturmamak” değil “kalmak” Bir sözcüğün karşıt anlamlısını o sözcüğün cümle içinde kazandığı anlam belirler.“zor – kolay”Midesinden zoru var. Bu cümlede “kolay” ın karşıtı değildir.Bu ders oldukça zormuş. Bu cümlede “kolay”ın karşıtıdır.- Karşıt anlamlılık ilişkisi “ad, sıfat, zarf ve eylem” türündeki sözcükler arasında Eş Sesli Sözcükler Yazılışları ve okunuşları aynı olduğu halde, anlamları tamamen farklı olan sözcüklere “sesteş” sözcükler denir. Örnek Yüzünde kan lekesi vardı. – Sen hala onun söylediklerine bu ay yeni bir uzay aracı gönderilecekmiş. – Yüzünü asma, öbür sınavda yüz sen, gülün olayım. – Köyün ortasından geçen çay, çay bahçelerini Sözcüklerle İlgili Uyarılar - Sesteş, sözcüklerde kimi zaman yalnızca anlam ayrılığı, kimi zaman da hem anlam hem de tür ayrılığı söz konusu olur. Örnek Saçındaki kır çektiği acıları gösteriyor. Hem anlam, hem de tür farklılığıElindeki bardağı düşürüp kırdı. Hem anlam, hem de tür farklılığıAyakkabısının bağı çözülmüş. Yalnızca anlam farklılığıBağa girdik, üzüm topladık. Yalnızca anlam farklılığı- Eş seslilik çoğu kez çok anlamlılıkla karıştırılmaktadır. Oysa sesteşlikte, sözcüğün kazandığı her farklı anlam temel anlam olup bu temel anlamlardan birine bağlı olarak ortaya çıkan yan ya da mecaz anlamlar sesteşlik değil çok anlamlılık olarak adlandırılır. Örnek Gemideki tayfalardan biri kara göründü diye gecede bir tek yıldız bile geçen “kara” sözcükleri eş seslidir.“Kara yazım gene değişmedi” cümlesinde “kara” sözcüğü bunların sesteşi değil, renk “kara” ya bağlı olarak yapılmış bir çok Eş sesli sözcüklerle “ortak kökler” karıştırılmamalıdır. Çünkü ortak kökler arasında bir anlam yakınlığı varken, sesteş sözcükler arasında hiçbir anlam yakınlığı yoktur. Örnek Ortak kök boya Renkli boya, Duvarı Eski elbise, Araba Barış yapıldı, Yakında da gömlek bir ata at yarışmaya da çöpe Sesteş bir sözcüğün iki farklı anlamını da düşündürecek biçimde kullanılmasıyla oluşan sanata tevriye denir. Örnek Ak gerdana bir ben gerek. Siyah nokta, I. Tekil kişiUlusun, korkma nasıl böyle bir imanı boğar. Yüce – büyük, bağırıp ulumak- Sesteş sözcüklerin bir arada kullanılmasıyla oluşan sanata cinas denir. Örnek Geçtikçe bembeyaz giyinenler üçer beşerGördüm ki ahiret denilen yerdedir ve Genel Anlamlı Sözcükler Sözcüklerin özel ve genel anlamlığı karşıladıkları kavramların kapsamlılığıyla ilgilidir. Anlamları sınırlı olan, kavramları tek tek ya da küçük parçalar halinde gösteren sözcükler özel anlamlıyken, aralarındaki ortak özelliklere göre daha çok varlığı gösteren, aynı türden kavramları topluca düşündüren sözcükler genel anlamlı bir sözcük, cümle içinde genel anlamıyla da dar anlamıyla da bilinçlenmesinde kitap önemlidir. genel anlamlıElinde kalın bir kitap vardı. dar anlamlıNicel ve Nitel Anlamlı Sözcükler - Bir sözcük, herhangi bir şeyin, sayılabilen, ölçülebilen, artıp azalabilen durumunu bildirirse nicelik anlamlı “Elinde büyük bir paket vardı.” cümlesinde “büyük” sözcüğü paketin ölçülebilen durumunu gösterdiği için nicel anlam taşır. Örnek Bu işten iyi para kazandı. Paranın miktarını gösterir, nicel anlamlıdır.Evin geniş bir salonu vardı. Salonun ölçülebilen özelliğini gösterir.Bahçede büyük bir kalabalık vardı. Kalabalığın sayılabilen durumunu gösterir.- Bir sözcük herhangi bir şeyin nasıl olduğunu, ne durumda bulunduğunu özelliğini gösterirse nitel anlamlı olur. Örneğin “Kapıda kırmızı bir araba vardı.” cümlesinde ” kırmızı sözcüğü arabanın sayılabilen, ölçülebilen durumunu değil de”nasıl olduğunu, rengini, özelliğini” gösterir, nitel anlam sözcük farklı cümlelerde nicelik ya da nitelik gösterebilir. Bu değişme çok anlamlılığın bir küçük bir kız açtı. nicel anlamlıBeni küçük düşürmekle ne kazandın? nitel anlamlıDerin bir kuyudan su çekerdik. nicel anlamlıEdebiyatımızın derin bir yazarıydı o. nitel anlamlıAnlam Değişimlerine Göre Sözcükler- Anlam Daralması- Anlam Genişlemesi- Başka Anlama Geçiş Anlam Kayması- Deyim Aktarmaları- Ad Aktarması- ArgoAnlam Daralması Sözcükler, anlamda daralma ya da genişleme yoluyla başka bir anlama geçerek yan anlamlar eskiden anlattığı şeyin ancak bir bölümünü, bir türünü anlatır duruma gelmesine anlam daralması “oğul” sözcüğü başlangıçta kız ve erkek anlamlarını içerirken sonradan yalnızca erkek çocukları için kullanılarak anlam daralmasına uğramıştır.“Erik” sözcüğü, şeftali, kayısı, zerdali anlamını içerirken, sonradan bir tür meyve için kullanılarak anlam daralmasına Genişlemesi Bir varlığın bir türünü ya da tekini anlatan, kullanım alanları dar olan şeyleri gösteren sözcüklerin zamanla o varlığın bütün türlerini birden anlatır duruma gelmesine anlam genişlemesi denir. Örneğin ; “alan” sözcüğü, “düz ve açık yer” anlamını içerirken anlam genişlemesine uğrayarak “iş, meslek, araştırma-inceleme” anlamlarını da Anlama Geçiş Anlam KaymasıSözcüğün eskiden yansıttığı kavramdan bütünüyle farklı, yeni bir kavramı karşılar duruma gelmesine başka anlama geçiş denir. Örneğin “sakınmak” sözcüğü Eski Türkçe de “düşünmek, üzerinde durmak, yaslanmak, kederlenmek” anlamını içerirken sonraları “tehlikeden uzak durmak” anlamına anlama geçişin bir türü de anlam iyileşmesi ya da anlam kötülenmesidir. Kötü anlamı olan bir sözcüğün zamanla iyi bir anlam kazanmasına anlam-kötülenmesi denir. Örnek Kötü Mareşal nalbantİyi Mareşal Ordudaki en yüksek rütbeİyi Canavar CanlıKötü Canavar cana kıyan, yaban hayvanı, acımasızDeyim AktarmalarıAralarında çeşitli yönlerden ilgi bulunan iki şey arasında benzerlik ilişkisi yoluyla, birinin adını diğerine veren anlamlandırmaya deyim aktarması Aktarması şu yollarla yapılır 1. Vücut parçaları ve organ adlarının doğaya aktarılmasıyla. Örnek Baş vücut parçası, organ adı temel anlamYokuşun başı – Toplu iğnenin başı – İki baş soğan – Dağ başı – Başa güreşmek2. İnsanla ilgili özelliklerin insan dışındaki varlıklara aktarılması yoluyla. Örnek Ağlamak gözyaşı dökmek temel anlamGökyüzündeki bulutlar, ağlıyordu bu Doğayla ilgili özelliklerin insana aktarılmasıyla. Örnek Değnek bir tür sopa temel anlamKıyman a zalımlar kıymanKör karının bir değneği oğul4. Doğayla ilgili özelliklerin yine doğaya aktarılması yoluyla. Örnek Minik fare kükredi. Aslana ait “kükreme” özelliği fareye aktarılmış.Deniz bütün gece kudurdu. Köpeğe ait “kudurma” özelliği denize aktarılmış.5. Duyu aktarması yoluyla. Örnek Acı tadı ağzı yakan, tatma duyusuna ait olanacı soğuk dokunma duyusuna aktarılmışacı çığlık işitme duyusuna aktarılmışsıcak dokunma duyusuyla ilgilidirsıcak bakış görme duyusuna aktarılmışsıcak konuşma işitme duyusuna aktarılmışAd AktarmasıBir sözcük ya da sözün, benzetme amacı güdülmeden, anlamca ilgili olduğu başka bir sözcük ya da söz yerine kullanılmasıdır. Bu mecaz türüne, “düz değişmece” de denir. Örnek Beyaz Saray bu olaya sıcak bakmıyor. Amerika Birleşik Devletleri BaşkanlığıSoba yandı İçindeki odun – kömürÇankaya bu yasayı onaylamaz CumhurbaşkanlığıOkul geziye gitti. Okuldaki öğrencilerMozart’ı severim. Mozart’ın besteleriniDoğu kan ağlıyor. Doğu yönündeki bölgelerArgoGenel dilin sözcüklerine yan anlamlar kazandırarak genel dilden ayrılan, bir meslek ya da topluluk arasında kullanılan özel dile argo denir. Argo, tek sözcükten oluşabileceği gibi söz öbekleri ve deyimlerden de oluşabilir. Örnek Okutmak elden çıkarıp – satmakracon adet – usülşabanlık aptallık – sersemlikkeklemek kandırmak – aldatmakKaynak İlginizi Çekecek Güzel Haberler Oyunlar ve fazlası Sözcük Türleri SÖZCÜK TÜRLERİ Sözcük İnsanlar arasında anlaşmayı sağlayan dilin anlamlı en küçük parçasıdır. Sözcükler cümle içinde değişik anlam ve görev kazanırlar. "Sözcük Anlamı" konusunda sözcüklerin kazandığı anlamları işlemiştik. Şimdi ise sözcüklerin türlerini görev işleyelim. Sözcükler tür bakımından 8'e ayrılır İSİM SOYLU SÖZCÜKLER FİİL SOYLU SÖZCÜKLER 1 İsim Ad 1 Fiil Eylem 2 Zamir Adıl 3 Sıfat Önad 4 Zarf Belirteç 5 Edat İlgeç 6 Bağlaç 7 Ünlem Şimdi bir sözcüğün değişik cümlelerde farklı türlerde görev kullanılmasını görelim. İhtiyar, yıllardır yalnızdı. isim Mehmet Bey, yalnız bir adamdı. sıfat Şairler, genellikle yalnız yaşar. zarf Soruyu yalnız üç öğrenci çözebildi. edat Size uğrarım; yalnız akşam yemeğine kalamam. bağlaç Sözcük türleri yukarıda görüldüğü gibi iki soy altında toplanmaktadır. Sözcük türlerini daha iyi anlamak için bu iki soy arasındaki ayrımı bilmemiz Akif Güner Sözcük Türleri Türkçe ders notu konu özeti çalışma notları ders anlatımı Henüz Yorum Yorumu Siz Yazabilirsiniz. 6. SINIF DERS NOTLARI ✓ SÖZCÜKTE ANLAM • Sözcükte Çok Anlamlılık → Gerçek, mecaz, terim, deyim anlam • Sözcükler Arası Anlam İlişkileri → Eş anlamlı, yakın anlamlı, zıt anlamlı... • Söz Sanatları → Mecaz, ad aktarması, abartma, konuşturma... • Deyimler ve Atasözleri → Yansıma, ikileme, atasözü, deyim ✓ CÜMLEDE ANLAM • Anlatımına Göre Cümleler → Öznel, nesnel, doğrudan, dolaylı anlatım... • Cümlede Anlam İlişkileri → Eş anlamlı, yakın anlamlı, zıt anlamlı... • Cümlede Anlam Özellikleri → Karşılaştırma, onaylama, uyarı, şart cümleleri... • Cümleye Hakim Olan Duygu → Pişmanlık, özlem, beğenme, şaşırma... • Cümle Dışı Unsur • Cümlede Ara Söz • Cümle Vurgusu • Cümlede Örtülü Anlam ✓ PARAGRAFTA ANLAM • Paragrafın Başlığı • Paragrafın Konusu • Paragrafın Anahtar Kelimeleri • Paragrafın Ana Düşüncesi Ana Fikri • Paragrafın Yardımcı Düşünceleri • Paragrafın Bölümleri • Paragraf Tamamlama • Paragraf Oluşturma • Düşüncenin Akışını Bozan Cümle • Anlatım Teknikleri - Anlatım Biçimleri • Düşünceyi Geliştirme Yolları • Paragraf Çözme Teknikleri ✓ YAZIM KURALLARI • Sayıların Yazımı • Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler • Bitişik Yazılan Birleşik Sözcükler • Ayrı Yazılan Birleşik Sözcükler • Kısaltmaların Yazımı • Yazımı Karıştırılan Sözcükler • "-de" Bağlacının, "-de" Ekinin Yazımı • "ki"nin Yazımı • "ile" Bağlacı, "mi" Edatı • İkilemelerin ve Pekiştirmelerin Yazımı • Ek Fiilin Yazımı • Alıntı Sözcüklerin Yazımı • Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi • Yabancı Özel Adların Yazımı ✓ NOKTALAMA İŞARETLERİ • Nokta . • Virgül , • İki Nokta • Üç Nokta ... • Soru İşareti ? • Noktalı Virgül ; • Eğik Çizgi / • Yay Ayraç • Tırnak İşareti " " • Ünlem İşareti ! • Kesme İşareti ' • Kısa Çizgi -, Uzun Çizgi — ✓ METİN DÜZYAZI TÜRLERİ • Makale • Deneme • Eleştiri Tenkit • Hatıra Anı • Günlük • Biyografi, Otobiyografi • Mektup, e-Posta • Masal • Hikâye Öykü • Roman • Tiyatro • Blog • Fıkra • Sohbet Söyleşi • Haber Yazısı • Röportaj • Fabl ✓ ŞİİR BİLGİSİ • Şiirin Tanımı • Şiirin Şekil Biçim Unsurları • Şiir Türleri • Söz Sanatları ✓ SÖZCÜKTE YAPI • Kök - Gövde • Yapım Ekleri • İyelik Ekleri • Hâl Durum Ekleri • Çoğul Ekleri • Çekim Ekleri ✓ SÖZCÜK TÜRLERİ • İsim • İsim Tamlaması • Sıfat Ön Ad • Sıfatlarda Küçültme, Pekiştirme • Sıfat Tamlaması • Zamir Adıl • Edat İlgeç • Ünlem • Bağlaç

sözcük türleri kısa ders notları